Wie is Gina?

Gina de Graaff is 26 en rondt momenteel haar Master Rechtsgeleerdheid af aan de Universiteit van Utrecht. Hiervoor studeerde zij in Oxford, waar zij de Bachelor opleidingen Filosofie en Duits heeft afgerond. Behalve veel en kritisch lezen en schrijven is ook activisme een belangrijke pijler in haar leven: ze is al ruim vijf jaar veganist en actief binnen het bestuur van de Vereniging voor Vrouw en Recht Clara Wichmann.

Wanneer begon jij te identificeren als feministe?

Dat is vrij gemakkelijk te bepalen, eigenlijk. Dat was toen ik 21 was, en ‘De vrouw als eunuch’ van Germaine Greer las. Ik weet nog dat ik op het strand lag en me zo ontzettend aan het opwinden was, dat ik besloot dieper in de materie te duiken. Ik besloot dat ik me hiermee bezig wilde houden, maar ik moest er nog wel een vorm voor bedenken. Ik merkte dat veel organisaties toch een specifieke vaardigheid vroegen, er waren weinig niches voor de welwillende filosofe die net was afgestudeerd. Dus het werd Rechten, omdat ik daarmee aan de slag kon binnen eigenlijk alle organisaties die ik interessant vond.

Weten Nederlandse vrouwen wel genoeg van hoe rechtspraak voor of tegen ze kan werken?

Mijn eerste reactie is “nee”. Het valt me dagelijks op hoe weinig leken van het recht weten. Problematisch, zeker omdat juridisch advies niet voor iedereen te betalen is. Maar ook vrouwelijke juristen die zich niet bezighouden met de positie van de vrouw in het recht weten vaak amper welke problemen het recht nog voor vrouwen opwerpt. Het recht wordt te vaak ook door juristen optimistisch beschouwd als een neutraal instrument: als je het recht maar aanpast en alle discriminatie eruit haalt kom je vanzelf bij een rechtvaardige samenleving. Maar het recht kan ook impliciet en indirect ten nadele van vrouwen werken. Zo zie je dat bepalingen die ogenschijnlijk sekseneutraal zijn geformuleerd toch heel anders kunnen uitpakken voor mannen en vrouwen. Stel bijvoorbeeld dat je bepaalt dat je pas recht heb op extra vergoeding voor overwerk als je meer dan 40 uren werkt, ook als je een contract hebt van 25 uur per week. Dit is veel ongunstiger voor vrouwen, omdat zij vaker in kleine parttime banen werken dan mannen. Je kan de wet wel sekseneutraal formuleren, maar dat leidt tot schijnoverwinningen als de maatschappelijke verhoudingen gelijk blijven: werkende mannen en zorgende vrouwen.

Ook de manier waarop partners hun relaties (niet) juridisch regelen kan problemen opleveren. Weinig mensen zijn op de hoogte van de ingrijpende financiële consequenties die samen met een ander leven kan hebben. Trouwen in gemeenschap van goederen is over het algemeen voordelig voor vrouwen die volgens het traditionele rollenpatroon leven en dus weinig eigen inkomsten hebben, maar er bestaat een groeiende tendens in Nederland om trouwen achterwege te laten. Trouwen wordt gezien als een onzinnig symbool van liefde, maar het is veel meer: het is een contract. Als je je zaakjes op orde hebt, is de keuze om parttime te werken of fulltime met het huishouden bezig te zijn stukken minder riskant. Als je niets geregeld hebt en na jaren van parttime werken of fulltime zorgen uit elkaar gaat, heb je gewoon heel weinig geld. Je hebt en veel minder werkervaring opgebouwd in die jaren, en je hebt geen vermogen opgebouwd, en je kan over het algemeen geen aanspraak maken op partneralimentatie, want je staat niet in contractuele verhouding met elkaar. Dat is geen prettig vooruitzicht.

Dus je pleit ervoor dat vrouwen wat realistischer in relaties komen te staan? Contracteren die hap?

Ik denk dat je bewust moet zijn van de consequenties van je keuzes. De manier waarop je je leven vormgeeft met je partner kan grote gevolgen hebben. Ik vind het buitengewoon naïef en romantisch om je hier niet te verdiepen: het percentage van samenwonende stellen dat uit elkaar gaat is nog hoger dan getrouwde stellen. Je daar dus niet goed voor verzekeren is net zoiets als jezelf niet verzekeren tegen ziekte. Regel het in godsnaam, of het nou het huwelijk wordt, of een samenwoningcontract, of geregistreerd partnerschap.

Dat het recht ook voor vrouwen kan werken is trouwens zeer onlangs nog bewezen door de uitspraak van de Hoge Raad op 9 april 2010 over de SGP. Dankzij organisaties als de Vereniging voor Vrouw en Recht Clara Wichmann en het Proefprocessenfonds Clara Wichmann wordt de positie van de vrouw in het recht beschermd en kritisch onder de loep genomen.

Je hoort de laatste tijd vaak dat bepaalde beroepen feminiseren, en dit is niet vaak een positieve waarneming. Laatst zei Joost Eerdmans iets soortgelijks over de rechtspraak in Nederland. Wat vond jij daarvan?

Eerdmans koppelde een empirisch feit , het toenemende aantal vrouwen dat in de rechterlijke macht werkzaam is, aan een angst van de Nederlander, namelijk dat er te weinig en te laag gestraft wordt. Hij sloeg een brug tussen dit feit en deze angst door een beroep te doen op het “feit” dat vrouwen nu eenmaal veel softer zijn en zich gemakkelijker laten meeslepen door medelijden. Ik ga er eigenlijk vanuit dat hij dit nergens op baseert, aangezien ik geen onderzoek ken waaruit blijkt dat vrouwelijke en mannelijke rechters anders zouden straffen. Een goede rechter moet zich zowel kunnen inleven in de procespartijen als zich kunnen distantiëren om een onpartijdig oordeel te kunnen vellen. Dit is lastig, maar de meeste rechters lukt het om deze balans treffen. Ik denk dat vrouwelijke rechters niet minder professioneel van aard zijn dan hun mannelijke collega’s. Welke rechters “tough on crime” zijn zal van een groot aantal factoren afhangen. Ik denk dat het onzinnig is om dit zonder nadere informatie aan het geslacht toe te schrijven.

Binnenkort betreed je de arbeidsmarkt. Is het belangrijk voor je om een baan te vinden waarin je feminisme en idealisme kwijt kan?

Ik ben rechten gaan studeren om een heel specifiek vak in de vingers te krijgen waar ik me kan inzetten voor vrouwenrechten. Het recht biedt ook een fascinerend perspectief op de heersende visie op de positie van mannen en vrouwen; je kan de ouderwetse, traditionele en/of vrouwonvriendelijke opvattingen precies aanwijzen in argumenten in wetgeving en rechtspraak. Dat maakt het een heel dankbaar terrein voor feministen. Ik zou graag in de advocatuur willen werken als ik een kantoor kan vinden dat feeling heeft met dit terrein, maar het lijkt me ook leuk om te promoveren of om research te doen bij een organisatie op het gebied van vrouwenrechten. De invulling maakt me weinig uit, als ik maar kritisch kan blijven denken en schrijven op dit gebied.

Staat voor jou ambitie gelijk aan fulltime werken?

Dit vind ik een lastige vraag. Ik heb zoveel jaren 70 literatuur gelezen dat overtuigd ben geraakt van de noodzaak van financiële zelfstandigheid. En hoewel je kan betogen dat het werk binnenshuis eveneens van waarde is (en je het zelfs kan omrekenen naar bespaarde kosten in kinderopvang etc.) lijkt dat inzicht van weinig invloed op de machtsverhoudingen te zijn binnen een relatie. Tegelijkertijd ben ik geen Heleen Mees-feminist. Het leven draait niet alleen om werk in mijn ogen, niet alleen zorgen maar ook vrijwilligerswerk en je intellectuele ontwikkeling zijn van belang. Ik wil geen werkweek van 60 uren waardoor ik aan deze andere dingen niet meer toekom.

Heb je op juridisch vlak een rolmodel?

De juriste die ik met het meeste plezier heb gelezen blijft Carol Smart die onder andere Feminism and the Power of Law heeft geschreven. Ook Rikki Holtmaat vind ik een zeer prettige schrijfstijl hebben. Beide auteurs hebben gemeen dat ze kritisch kijken naar de rol van het recht in de maatschappij. Om zo naar het recht te kunnen kijken markeert het verschil tussen de jurist als vakman of vakvrouw (iemand die kundig de regels weet toe te passen) en de jurist als denker. Heel inspirerend vind ik dat.
Carol Smart
Rikki Holtmaat

Welke feministische klassiekers, boeken, films, muziek, zou jij iedereen aanraden?

In films ben ik minder thuis, maar Lilya 4ever en Thelma and Louise zijn, weliswaar op heel verschillende manieren, in mijn ogen feministische klassiekers. Wat boeken betreft:

The Handmaid’s Tale van Margaret Atwood,
Man-made Language van Dale Spender,
Female Chauvinist Pigs van Ariel Levy,
The Sexual Politics of Meat van Carol Adams,
Against our Will van Susan Brownmiller,
alles van:
Naomi Wolf
Marge Piercy
en – een feministisch boek van langer geleden –
The tenant of Wildfell Hall van Anne Brontë.

Lees meer over de 'Aletta's van Nu'