1935: De oprichting

De oprichters van het Internationaal Archief voor de Vrouwenbeweging (IAV), Rosa Manus (1881-1943?), Johanna Naber (1859-1941) en Willemijn Posthumus-van der Goot (1897-1989), richtten in 1935 een archief en bibliotheek op om het erfgoed van vrouwen te verzamelen en te bewaren, en wetenschappelijk onderzoek over de positie van de vrouw te stimuleren. Tegelijk met het IAV richtte de echtgenoot van Willemijn Posthumus, Nicolaas W. Posthumus, het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) op. Tot 1981 huisden beide organisaties nagenoeg altijd samen in één pand.

Het einde van de Eerste Feministische Golf

In 1935 was de Eerste Feministische Golf voorbij, en veel vrouwen die actief waren geweest in de vrouwenbeweging rond 1900 waren al oud of overleden. De drie oprichters van het Internationaal Archief voor de Vrouwenbeweging (IAV) vonden dat het cultureel erfgoed van vrouwen en de geschiedenis van de vrouwenbeweging behouden moesten blijven. Daarnaast hadden jonge feministen in de dertiger jaren behoefte aan goed gedocumenteerde kennis van het verleden. Bijvoorbeeld om zich te kunnen verdedigen tegen de regering, die sinds de jaren twintig regelmatig probeerde om vrouwen te verbieden betaald werk te verrichten.

Aletta Jacobs

Het begin van de collectie was het archief van Aletta Jacobs (1854-1929), de eerste vrouwelijke arts in Nederland en beroemd strijdster voor vrouwenkiesrecht. Rosa Manus had dit archief, dat ook boeken en brieven bevatte, in haar bezit, en schonk het aan het pas opgerichte IAV.
Meer over Aletta Jacobs

Tweede Wereldoorlog: gestolen collecties

In juli 1940 werden de twee lokalen van het IAV – toentertijd gevestigd in het pand van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) aan de Herengracht in Amsterdam – leeggehaald door de Duitsers. Na de oorlog werd slechts tien procent van de collectie teruggevonden. Toen het archief in 1947 werd heropend, waren de boekenplanken vrijwel leeg. De oude IAV-archieven bleken later een lange zwerftocht te hebben afgelegd. In 1992 werden ze teruggevonden in Moskou en in 2003 kwamen ze na lang onderhandelen eindelijk terug in Amsterdam.
Meer over de geroofde archieven

De Tweede Feministische Golf

In de jaren zeventig maakte het IAV – samen met het IISG gevestigd op de Amsterdamse Herengracht – een enorme groei door als gevolg van de Tweede Feministische Golf. In 1975, het Internationaal Jaar van de Vrouw, kreeg de organisatie een flinke overheidssubsidie en kon zij meer betaalde krachten aanstellen. In de jaren van de Tweede Feministische Golf verzamelde het IAV een rijkdom aan materiaal. Hieruit komt onder andere de indrukwekkende collectie affiches voort, die in 2003 werd gedigitaliseerd en nu online te bekijken is.
Foto’s en affiches

Verhuizing en fusie

Eind jaren zeventig begon het IAV uit haar voegen te groeien. De medewerksters zaten tussen stapels boeken en papier, en uitpuilende boekenkasten. In 1981 betrok het IAV een pand aan de Keizersgracht in Amsterdam, samen met onder meer het Informatie- en Documentatiecentrum voor de Vrouwenbeweging (IDC) – dat vooral actuele informatie verzamelde – en LOVER, ‘tijdschrift over feminisme, cultuur en wetenschap’. Het IDC, LOVER en het IAV fuseerden in 1988 tot het Internationaal Informatiecentrum en Archief voor de Vrouwenbeweging (IIAV).

De jaren negentig: automatisering

Tot begin jaren negentig gebeurde het zoeken naar informatie, boeken of archiefstukken via kaartenbakken en microfiches. Met de intrede van het computertijdperk werd dit allemaal veel gemakkelijker. Het eind van de jaren tachtig en het begin van de jaren negentig stonden in het teken van verdergaande professionalisering en automatisering van de organisatie en de collecties. In 1992 was de automatisering van de catalogi voltooid: voortaan kon men de informatie of het boek dat men zocht via computers in de studiezaal vinden. Om het zoeken nog verder te vergemakkelijken, werd de Vrouwenthesaurus gemaakt: een lijst met zoektermen om de collectie te kunnen doorzoeken op onderwerp.

1993: Onderdak in de kerk

Eind 1993 verhuisde het IIAV naar de voormalige Gerardus Majellakerk op het Obiplein in Amsterdam-Oost. Deze gerestaureerde kerk met haar immense koepel bood een waardig onderdak aan de unieke collecties van het IIAV, die inmiddels bestonden uit honderden meters oude en nieuwe tijdschriften, brochures, boeken, archieven, pamfletten, affiches en foto’s over het cultureel erfgoed van vrouwen en de vrouwenbewegingen.

1995: Aandacht voor zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen

Halverwege de jaren ’90 werd de informatieverzorging op het terrein van zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen (zmv-vrouwen) een belangrijk speerpunt in het IIAV-beleid. De gedachte hierachter was dat de pluriformiteit in de vrouwenbeweging ook in het IIAV zichtbaar moest zijn.
Meer over zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen

1996: Eerste website

In september 1996 ging de eerste website van het IIAV online. Tegenwoordig is een groot deel van de collecties online te bekijken.
Meer over de collecties

1998: Verdere internationalisering

In augustus 1998 vond de Know How Conference of Women’s Information Services plaats op het IIAV. Driehonderd informatiespecialisten uit 83 verschillende landen namen eraan deel en deelden hun kennis over het verzamelen en toegankelijk maken van vrouweninformatie. De conferentie was het startsein voor verschillende internationale projecten en nieuwe Know How Conferences die elke vier jaar worden georganiseerd.
Know How Community

Het IIAV anno 2000

Het nieuwe millennium begon goed. In 2000 ontving het IIAV de Joke Smit-prijs, de tweejaarlijkse prijs van de regering voor het leveren van een fundamentele bijdrage aan de verbetering van de positie van vrouwen. Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rick van der Ploeg prees het IIAV om het feit dat het in een vroeg stadium was meegegaan met de ontwikkelingen op ICT-gebied.

2002: IIAV leerstoel Gender & Etniciteit

In 2002 werd op initiatief van het IIAV een leerstoel ingesteld. De opdracht was: het onderzoeken van de werking van gender en etniciteit en het analyseren van de maatschappelijke en culturele belemmeringen voor diversiteit. Dr. Gloria Wekker werd ingehuldigd als hoogleraar. Inmiddels zijn er vier hoogleraren en diverse ‘geaffilieerd onderzoekers’ verbonden aan Aletta.
Meer over wetenschap en Aletta

2003: Geroofde archieven terug uit Moskou

In 1992 dook een deel van de sinds de Tweede Wereldoorlog verloren gewaande archieven van het IAV op in Moskou. Na ruim tien jaar onderhandelen kreeg het IIAV de geroofde archieven eindelijk terug.
Meer over de geroofde archieven

2005: Jubileum met het IISG

In 2005 vierde het IIAV haar zeventigjarig jubileum samen met het IISG, dat in 1935 tegelijk met het toenmalige IAV werd opgericht. Samen publiceerden zij de bundel Alles kon anders. Protestrepertoires in Nederland 1965-2005 en organiseerden zij het jubileumcongres Traveling Heritages – over de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van erfgoedbeheer.
Alles kon anders
Traveling Heritages
Naar aanleiding van het 70-jarig jubileum van het IIAV in 2005 werd een online-tentoonstelling gemaakt over de geschiedenis van de organisatie.
Zie hier

2009: Naamsverandering en nieuwe website

In 2009 kreeg het bijna 75-jarige IIAV een grondige facelift. Een nieuwe naam, een nieuwe huisstijl en een nieuwe website met verbeterde zoek- en bestelfuncties. Voortaan gaat het voormalige IIAV als Aletta, Instituut voor Vrouwengeschiedenis door het leven.

De toekomst

In het jubileumjaar 2005 werden plannen geboren voor een ‘samenhuizing’ met het IISG. De beide instellingen, die vanaf hun oprichting in 1935 tot 1981 een pand deelden, spraken af dat zij rond 2011 weer onder één dak te vinden zullen zijn. Helaas hebben de plannen voor de verbouwing door de recessie geen doorgang kunnen vinden.

Na een intensieve zoektocht heeft Aletta een prachtige nieuwe locatie gevonden in het centrum van Amsterdam. In september 2011 verhuizen de gehele collectie en alle medewerkers naar het gebouw De Vijzel op de Vijzelstraat 20.

Onderzoek geschiedenis

Prof. Dr. Francisca de Haan deed onderzoek naar de geschiedenis van het IIAV en schreef het artikel ‘A "Truly International" Archive for the Women's Movement (IAV, now IIAV)’.Dit artikel is gepubliceerd in het Journal of Women's History 16 (2004) no. 4. en is online beschikbaar. (© Journal of Women’s History)
Lees meer