Seksueel geweld tegen vrouwen wordt in oorlogstijd ook gebruikt om terugkeer naar huis te voorkomen. Tijdens de terugkeer lopen vrouwen een verhoogd risico omdat militairen of rebellen hen dwingen tot seksuele diensten in ruil voor een veilige doorgang. Vaak kunnen vluchtelingen zo niet terugkeren naar hun land. Soms dient seksueel geweld als alternatieve beloning voor soldaten. Een bekend voorbeeld hiervan zijn de troostmeisjes uit de jaren dertig en veertig: bordelen met vooral Koreaanse vrouwen voor Japanse soldaten die vochten in Azië. Ook in Afrika werden vrouwen als seksslaaf in oorlogen ingezet.

Gevolgen voor de vrouwen

Door de oorlog wordt het gebruik van geweld de norm. Bovendien verslechtert de economische situatie, waardoor prostitutie of geweld soms de enige manier van overleven lijkt. Het stigma van seksueel geweld in de cultuur gaat diep. Zo diep dat vrouwen liever zwijgen dan te vertellen wat hen is overkomen. Meisjes kunnen niet meer trouwen, de hele familie is onteerd. Vrouwen worden verstoten door hun man of gemeenschap. Het aanhoudend seksuele geweld creëert een klimaat van angst waarin vrouwen en meisjes niet langer naar het veld of naar school durven te gaan. Dat heeft weer economische en sociale gevolgen voor de gemeenschap.

VN Resolutie 1325

Op 31 oktober 2000 heeft de VN Veiligheidsraad unaniem Resolutie 1325 aangenomen. De Veiligheidsraad was bezorgd over burgers in gewapende conflicten, vooral vrouwen en kinderen. Vrouwen spelen een belangrijke rol in de voorkoming en oplossing van conflicten. De resolutie geeft methoden om vrouwen in gelijke mate hierbij te betrekken.

• Bij alle lidstaten wordt aangedrongen op een grotere vertegenwoordiging van vrouwen op alle beslissingsniveau's: bijvoorbeeld als militair waarnemer, politie of mensenrechten- en humanitair personeel.

• Bij onderhandelingen en de uitvoering van vredesakkoorden moet rekening worden gehouden met speciale noden van vrouwen en meisjes in het conflict.

• Actieve deelname van vrouwen aan de besluitvorming in conflictpreventie, vredesonderhandelingen en vredesmissies.

• Voorkomen van seksueel geweld tegen vrouwen door bestraffing wordt gezien als oorlogsmisdaad en kent geen amnestie.

• VN-soldaten krijgen een gendertraining.

• Het civiele karakter van vluchtelingenkampen moet gerespecteerd worden en tijdens het ontwerpen ervan moet rekening worden gehouden met vrouwen en meisjes.

• Ook bij de ontwapening en demobilisatie van strijders moest rekening worden gehouden met de verschillende noden van vrouwen en mannelijke strijders.

Lees verder over 1325 op website van UNIFEM

Conflictgebieden

Er wordt oorlog gevoerd op veel plaatsen in de wereld. In veel van deze conflictgebieden was of is er sprake van seksueel geweld tegen vrouwen. Hier volgen er drie recente.

Bosnië

Eén van de eerste conflicten waar op grote schaal bekend werd dat verkrachtingen als middel werden ingezet was de burgeroorlog in Bosnië (1992–1995). Dit conflict werd gekenmerkt door etnisch geweld. Dit leidde tot genocide, begaan door de Serviërs, op de Moslims in Bosnië. Het gebruik van seksueel geweld door individuele soldaten en andere militaire groepen maakte deel uit van de strategie van etnische zuivering. Het aantal verkrachte vrouwen in het conflict wordt geschat tussen de 20.000 (EG in 1993) en 50.000 (VN in 1994). Het werkelijke aantal zal nooit gekend worden, omdat veel vrouwen erover zullen zwijgen. Ook werden veel vrouwen vermoord na te zijn verkracht.

Bij een invasie van een stad of een dorp werden de mannen meestal gescheiden van de vrouwen. Mannen werden gefolterd of gedood, de vrouwen werden verkracht. Daarnaast werden vrouwen verkracht in de verschillende kampen. De verkrachtingen en de zwangerschappen hadden een functie in de etnische zuiveringen: als de moslims uit hun huizen verjaagd waren was het de bedoeling de dorpen en steden over te nemen door Serviërs. De zwangerschappen zouden eraan bij moeten dragen een nieuwe bevolking te creëren. In de Bosnische samenleving worden de slachtoffers van seksueel geweld nog steeds niet beschouwd als slachtoffers. Ze worden gezien als ‘bevuilde vrouwen’ en zelf verantwoordelijk voor wat hen is overkomen.

Congo

Congo wordt al decennia lang geplaagd door oorlogen en geweld. In de uitgestrekte wouden wordt verkrachting door milities als wapen gezien om de maatschappij te ontwrichten. Uit recent onderzoek bleek dat in het land elke dag 1152 vrouwen worden verkracht, wat neerkomt op ongeveer 48 per uur. Sinds de burgeroorlog van 1998 tot 2003, waarbij vijf miljoen Congolezen omkwamen, zijn verschillende gewapende groeperingen in het oosten van Congo actief. Ondanks de aanwezigheid van duizenden VN-vredessoldaten worstelt de regering met het bestrijden van deze groepen. Uit een nieuw onderzoek blijkt dat in het Afrikaanse land meer verkrachtingen voorkomen dan waar ook ter wereld.
In de cultuur van landen zoals Congo en Rwanda behoort de vrouw tot de man. ‘Als je een man wilt vernederen, verkracht je zijn vrouw of dochter’, zei Françoise Mukuku, coördinator van een feministische organisatie in de Democratische Republiek Congo . Verkrachting, moord en talloze andere misdaden begaan door het Congolese leger en andere gewapende groepen blijven nog altijd onbestraft in Congo.
Lees verder op www.amnesty.nl

Libië

Ook in de recente conflicten in het Midden-Oosten is er sprake van seksueel geweld. Nog onlangs spraken UN ambtenaren hun bezorgdheid uit over het gebruik van verkrachting als wapen in de oorlog in Libië. De minister van Buitenlandse Zaken van de Verenigde Staten, Hillary Clinton, spreekt in persverklaringen en toespraken ook regelmatig haar diepe ongerustheid uit over de vele verkrachtingen in Libië. Soms worden jonge meisjes het slachtoffer van serieverkrachting en wordt hun vader gedwongen te kijken. Het Internationaal Strafhof in Den Haag bekeek ook de aanklacht van verkrachting van de burgerbevolking door militairen in Libië. Maar de aanklacht van het gebruik van viagra, uitgedeeld door de Libische troepen als deel van het beleid van kolonel Khadaffi, om het aanvallen en verkrachten van vrouwen te bevorderen, was nooit eerder voorgekomen.