Geroofde archieven na 63 jaar terug bij het IIAV
Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft de Duitse bezetter veel materiaal uit Nederlandse musea, archieven en van particulieren geroofd en meegenomen naar Duitsland. Een deel daarvan is tijdens de bevrijding van Europa in 1945 door de Amerikanen gevonden en teruggegeven aan de landen van herkomst of meegenomen naar de Verenigde Staten. Maar over de lotgevallen van een groot deel van het verdwenen materiaal was decennia lang niets bekend.
Pas 47 jaar later - begin 1992 - ontdekte NRC-correspondent Marc Jansen dat in Moskou een zogenaamd Speciaal Archief stond waarin kilometers archieven lagen. Het bleek dat ook de Russen veel archieven en kunstwerken hadden aangetroffen tijdens hun bevrijdingsoffensief in 1945 en daarna meenamen naar de Sovjet-Unie. Vanaf 1992 hebben vooral de algemeen rijksarchivaris, de Nederlandse ambassade in Moskou en het ministerie van Buitenlandse Zaken zich ingezet om het materiaal terug te halen naar Nederland. In mei 2003 zijn de geroofde archieven eindelijk geretourneerd naar de rechtmatige eigenaren.
In het Speciaal Archief werd ook archiefmateriaal gevonden van het Internationaal Archief voor de Vrouwenbeweging (IAV) - zoals Aletta heette van 1935 tot 1988. Hieronder treft u een korte geschiedenis aan van het geroofde IAV-materiaal. U kunt op de verschillende jaartallen klikken om de tocht die de archieven gemaakt hebben, te volgen.
Klik hier om te zien welk materiaal is teruggekeerd
Verschenen publicaties over de geroofde IAV-archieven:
In het Speciaal Archief werd ook archiefmateriaal gevonden van het Internationaal Archief voor de Vrouwenbeweging (IAV) - zoals Aletta heette van 1935 tot 1988. Hieronder treft u een korte geschiedenis aan van het geroofde IAV-materiaal. U kunt op de verschillende jaartallen klikken om de tocht die de archieven gemaakt hebben, te volgen.
 |
Verschenen publicaties over de geroofde IAV-archieven:
Myriam Everard en Mineke Bosch schreven het artikel 'Feminisme als oorlogstrofee. De vooroorlogse IAV-archieven in Moskou', in: Jaarboek voor Vrouwengeschiedenis 14 (1994), 193-200
Naar aanleiding van de teruggave heeft Vilan van de Loo in opdracht van het IIAV de publicatie Moet terug. Privaat eigendom, geschreven. Hierin staat de geschiedenis van het geroofde materiaal uitvoerig beschreven. Bestel.
Mineke Bosch schreef voor LOVER2003/2 het artikel '
Over het jatten van schatten. Mijn bezoek aan het Osoby Archiv te Moskou
'.
Francisca de Haan schreef het artikel 'A "Truly International" Archive for the Women's Movement (IAV, now IIAV): From its Foundation in Amsterdam in 1935 to the Return of its Looted Archives in 2003'. Dit artikel is gepubliceerd in het Journal of Women's History 16 (2004) no. 4.
Dit artikel is online beschikbaar
(pdf). © Journal of Women's History. Reproduced with permission of The John Hopkins University Press.