Home

1981: Een landelijke vrouwenstaking tegen de abortuswet

Eind maart 2011 is het dertig jaar geleden dat de Vrouwenstaking werd gehouden in Nederland. Vrouwen legden die dag hun betaalde en onbetaalde werk neer om te protesteren. De op handen zijnde abortuswet was aanleiding voor de Vrouwenstaking op 30 maart 1981.

Begin van de protesten

In de jaren 70 was zwangerschapsafbreking alleen toegestaan als de gezondheid van een vrouw gevaar liep. Als abortus om een andere reden werd uitgevoerd, werd het Wetboek van Strafrecht gehanteerd. Al vanaf 1970 waren er protestdemonstraties en andere acties voor vrije abortus. Een bekend voorbeeld is de inval van de Dolle Mina’s in een congres van gynaecologen, met blote buiken waarop ‘baas in eigen buik’ stond.

Wij vrouwen eisen

Vanaf de bezetting van abortuskliniek Bloemenhove in 1976 stonden twee partijen tegenover elkaar. De toenmalige minister Dries Van Agt was tegen de legalisering van abortus, het in 1974 opgerichte comité Wij Vrouwen Eisen was voor. De organisatie stelde drie eisen op waaraan de legalisering van abortus zou moeten voldoen:

Abortus moet uit het wetboek van strafrecht
Abortus moet in het ziekenfondspakket
De vrouw beslist

Wet Afbreking Zwangerschap

Na jaren van protesten en discussie aanvaardde de Tweede Kamer op 18 december 1980 de Wet Afbreking Zwangerschap, waarin werd bepaald dat een vrouw na vijf dagen verplichte bedenktijd mag besluiten tot een abortus. De arts behield echter de keuze om die abortus wel of niet uit te voeren. De wet zou op 31 maart ter goedkeuring aan de Eerste Kamer worden voorgelegd.

Initiatief tot vrouwenstaking

Met de Wet Afbreking Zwangerschap konden vrouwen nog steeds niet zelf beslissen abortus te plegen. De maat was vol! In het Vrouwenhuis Amsterdam namen Marijke Ekelschot en Anneke van Baalen op Internationale Vrouwendag 8 maart 1981 het initiatief voor een vrouwenstaking. Vrouwen werden opgeroepen om op 30 maart 1981, de dag voor de bespreking in de Eerste Kamer, massaal het werk neer te leggen.

"Laat die eerste stakingsdag een zo groot sukses worden dat de wet er door tegengehouden wordt, en dat we daarmee een nieuw middel veroveren om aan de onderdrukking en uitbuiting van vrouwen een eind te maken."

Vrouwenkrant, maart 1981

Landelijk stakingscomité

Het landelijk stakingscomité bestond uit vrouwen van De Bonte Was, de Vrouwenkrant en de Vrijwilligsterbond i.o., in het Amsterdamse Vrouwenhuis. Zij coördineerden de gehele staking. In het hele land werden plaatselijke stakingscomités opgezet. Welke plannen bedacht werden en hoe de acties werden voorbereid, is nu te volgen in het online te lezen logboek. Zie een aantal oproepen in de rechterkolom.
Lees het online logboek

30 maart 1981: De Vrouwenstaking

Op 17 maart was het bericht gekomen dat de behandeling van de abortuswet was uitgesteld van 31 maart naar 28 april. Maar de plannen voor de Vrouwenstaking gingen gewoon door. Op 30 maart kwamen er naar schatting 300.000 tot 500.000 vrouwen op de been. Vooral werkneemsters van welzijnsinstellingen, studenten, scholieren en huisvrouwen. Toch waren er niet veel werkonderbrekingen. De meeste vakbonden hadden niet opgeroepen tot staken, omdat abortus volgens hun geen zaak was tussen werkgevers en werknemers.

Verslaglegging in de media

De Vrouwenstaking was in alle dagbladen aangekondigd, maar werd eerder beschreven als een gezellige actiedag. Hoewel de dagbladen schreven dat er ongeveer duizend vrouwen aan de stakingsdag hadden deelgenomen, wisten de deelnemende vrouwen dat het er veel meer moesten zijn geweest. Alleen al op De Dam in Amsterdam waren zo'n 100.000 vrouwen bijeen gekomen.

28 april 1981: de wet wordt toch aangenomen

Na de staking was het wachten tot 28 april. Op die dag werd in Den Haag een protestdag georganiseerd. Een groep vrouwen verzamelde zich op het Binnenhof, maar de demonstratie werd hardhandig door agenten van de Mobiele Eenheid (M.E.) uit elkaar geslagen. Ondanks alle protesten nam de Eerste Kamer de abortuswet aan. Vrouwen mochten nog steeds niet zelf beslissen om abortus te plegen.

Vanaf 1984 mogen vrouwen wel zelf beslissen door de Wet Afbreking Zwangerschap die ervoor zorgde dat abortus onder bepaalde omstandigheden gedoogd werd.

Oproepen

Affiches en pamfletten riepen vrouwen op om te gaan staken.

'Doe niet wat je anders doet! Dus niet naar je betaalde werk gaan, niet naar school, niet naar je vrijwilligerswerk, laat je huishouden liggen en doe geen boodschappen'

'Maak het bed niet op maar hang het laken uit het raam met daarop de mededeling: ik staak vandaag tegen de abortuswet.'

(Toelichtingen bij het stakingsvoorstel – Wij Vrouwen Eisen)

De oproepen kregen gehoor. Men hing lakens uit het raam en bordjes aan de deur met leuzen als 'Ik staak tegen de Abortuswet'. Daarnaast werden er stickers geplakt op paraplu's en fietsen, en werden spandoeken beschilderd. Vrouwen zongen ook liederen, zoals 'Saboteer de abortuswet!'

Lied 'Saboteer de abortuswet!

'Ginjaar, VVD en De Ruiter, CDA,
Verzonnen een abortuswet, wie doet ze dat eens na.
Gelul van hoge heren,
compromis over mijn rug.
Zij blijven graag regeren,
maar wij slaan nu keihard terug.

Vijf dagen bedenktijd, ons recht wordt weer verkracht.
De wet geeft aan de artsen, niet de vrouwen zo de macht.
De nood moet heel erg hoog zijn, wie bepaalt of dat zo is.
Bevoogding en betutteling in plaats van 'vrouw beslis'.'

Lees meer

Vrouwenstaking als actiemiddel

Tot op de dag van vandaag is de staking één van de belangrijkste actiemiddelen. Door te staken hebben een ontelbaar aantal vrouwen door de loop van de jaren hun stem laten horen. Keer op keer hebben vrouwen laten zien dat als het er op aankomt zij samenspannen om hun doelen te bereiken.

Een voorbeeld uit de geschiedenis vinden we in het stuk Lysistrata van Aristophanes uit de Oudheid. Vrouwen in Griekenland weigerden seks te hebben met hun man of geliefde. De vrouwen waren de eindeloze oorlog zat en staakten om de mannen te dwingen vrede te sluiten. In februari van dit jaar deed de Vlaamse senator Marleen Temmermans een soortgelijke oproep. Zij stelde voor om geen seks te hebben tot er een nieuwe regering was gevormd.
Lees hier meer over Lysistrata

Een recent voorbeeld van een vrouwenstaking zijn de demonstraties in Italië van 13 februari 2011. Op die dag demonstreerden vrouwen in bijna driehonderd steden en dorpen in Italië en eisten een eind aan het seksisme en de ongelijke behandeling.
Lees meer

Home - Vrouwenstaking 30 maart 1981